سرما و یخ، روغنها را غلیظ میکند، باتری را تحت فشار میگذارد، رطوبت در مدار هوا یخ میزند، و خطر ترکخوردگی تایر و شکستگی قطعات سردشکن را بالا میبرد پس باید قبل از شروع فصل، سرویس زمستانه انجام دهید. آنتیفریز تستشده، روغن با گرانروی مناسب، فیلترهای نو، ضدیخ شیشه، رطوبتگیر مدار هوا، تست باتری و دینام، تنظیم باد تایر با توجه به افت دما، کنترل بخاری و گرمکنها، زنجیر چرخ و چراغهای سالم از مواردی هستند که باید به انها دقت شود. اگر میخواهید یک چکلیست آمادهکار زمستانی متناسب با مسیر، تناژ و مدل کشندهتان داشته باشید، کارشناسان سپهر خودرو (سهمحور) این بسته را برای شما میچینند تا با کمترین ریسک، زمستان را امن و اقتصادی رد کنید.
چرا مراقبت از کامیون در زمستان حیاتی است؟
حیاتی بودن مراقبت زمستانی کاملاً عملیاتی است. دیزل در دماهای پایین دچار مومبستن (waxing) و افت جریان میشود، فیلتر سوخت میگیرد و استارت سرد، ریل سوخت و انژکتورها را تحت تنش میگذارد. محلول DEF و AdBlue در حدود −11°C یخ میزند و اگر گرمکنها درست کار نکند، سامانه پسپالایش خطا میدهد و توان موتور محدود میشود. روغن موتور و هیدرولیک غلیظتر میشود و اگر ویسکوزیته متناسب فصل نباشد، سایش لحظه استارت و افت فشار روغن رخ میدهد. رطوبت در مدار باد، خشککن هوا و والوهای ترمز یخ میزند و تاخیر ترمز یا قفلماندن مدارات ABS و EBS میدهد. باتریها بهعلت افت ظرفیت در سرما زیر بار استارتر و پیشگرمایش کم میآورند. تایرها بهطور محسوس افت فشار میدهند (عموماً حدود ۰٫۱–۰٫۲ بار با کاهش دمای محیط) و کامپاند سرد سفت میشود، چسبندگی و ترمز طولانیتر میگردد. انقباض فلزات، گشتاور پیچها را تغییر میدهد و اگر ریتورک انجام نشود، ریسک لقی و برش بالا میرود. در AMT، کالیبراسیون تعویض سرد و سلامت باتری برای ولتاژ پایدار حیاتی است. گرمکن سوخت و بلوکه، آنتیفریز با نقطه انجماد تستشده، سرویس خشککن هوا (تعویض دسیكانت)، بررسی گرمکن DEF، سلامت المنتهای بخاری و آینه و زنجیرچرخ استاندارد، خط دفاعی شماست تا از استارت سخت، خطای آلایندگی، یخزدگی ترمز و خواب سرمایه وسط شیب برفی پیشگیری کنید.
چکلیست کامل سرویس زمستانه کامیونها
چکلیست سرویس زمستانه یعنی از استارت سخت، خطاهای آلایندگی، یخزدگی مدار ترمز و خواب سرمایه وسط مسیر پیشگیری نظاممند صورت گیرد. هدف این فهرست این است که پیش از ورود به موج سرما، همه اجزای حساس به دما به وضعیت استاندارد برسند تا مصرف سوخت کنترل شود، استهلاک لحظه استارت کم شود و ایمنی ترمز و پایداری حفظ شود.
-
بررسی باتری و سیستم برق
باتریها در سرما ظرفیت تحویلی کمتری دارند، پس تست CCA (قدرت استارت سرد) را انجام بدهید، افت ولتاژ زیر بار استارتر را اندازه بگیرید و در صورت نزدیکشدن به حداقلِ سازنده، تعویض کنید. ترمینالها را تمیز و محکم، کابل بدنه را بدون سولفاته و دینام را با تست شارژ در دور آرام و درگیر بررسی کنید. سلامت گرمکنهای حیاتی (پیشگرمکن سوخت و آب، گرمکن DEF، المنت بخاری و آینهها) را چک کنید. هر نویز ولتاژی در AMT میتواند تعویضدنده سرد را مختل کند، پس باتری و دینام باید بینقص باشند.
-
بررسی روغن و مایعات موتور
روغن موتور و گیربکس را با گرید فصلی مناسب (مثلاً 5W-40 یا توصیه سازنده برای حداقل دمای محیط) تنظیم کنید تا غلظت لحظه استارت، فشار روغن را دیر بالا نبرد. آنتیفریز با ابزار تست (هیدرومتر و رفراکتومتر) باید نقطه انجماد متناسب با بدترین دمای مسیر را پوشش دهد و سطح و کیفیت آن مطابق دفترچه باشد. سطح و وضعیت روغن دیفرانسیل، ترمز هیدرولیک کمکی (در صورت وجود) و هیدرولیک کمکیها را کنترل کنید. شیشهشوی ضدیخ را پر کنید و درپوشها و شلنگهای نشتیدار را پیش از یخزدگی تعویض کنید. خشککن مدار هوا (دسیكانت) را سرویس کنید تا رطوبتِ جمعشده در والوها یخ نزند.
-
فیلترهای سوخت و هوا
فیلتر سوخت کهنه در سرما بهعلت مومبستن گازوئیل سریعتر میگیرد و فشار ریل را پایین میآورد. قبل از فصل سرد فیلتر اصلی و پیشفیلتر را تعویض و در صورت توصیه سازنده از هیتر سوخت و بلوکه گرمکن استفاده کنید. تانک را نیمهپر نگه دارید تا «تعریق و آب» در باک کاهش یابد و از افزودنی مجاز ضدژل طبق دستور سازنده بهره ببرید. فیلتر هوای مسدود، نسبت هوا و سوخت را بههم میزند و مصرف و دود سرد را افزایش میدهد. المان را بازدید، نظافت (در مدلهای قابل سرویس) یا تعویض کنید و نشتی پسِ فیلتر (Breach) را بازرسی کنید تا گردوغبارِ سرد به سنسورها و توربو آسیب نزند.
نگهداری سیستم سوخت در هوای سرد
-
استفاده از ضدژل (Anti-Gel) برای گازوئیل
در سرما، پارافین گازوئیل از دمای Cloud Point به بعد متبلور میشود و در CFPP (دمای حداکثر قابلیت عبور سوخت) جریاندهی از فیلتر مختل میشود. افزودنیهای ضدژل با اصلاح ساختار بلورهای پارافین و کاهش کشسانی ژل، CFPP را چند درجه پایینتر میآورند تا سوخت در المان فیلتر عبور کند. دوز را دقیق طبق برگه فنی (معمولاً ۱.۱۰۰۰ تا ۱.۱۵۰۰) و قبل از سرد شدن سوخت اضافه کنید تا در فاز مایع مخلوط شود. ضدژل «سوخت ژلهشده» را برنمیگرداند. ترکیب ضدژل با Demulsifier (جداکننده آب) و تثبیتکننده سیتان میتواند استارت سرد و احتراق را پایدارتر کند. اما هرگز از حلالهای غیرمجاز (نفت و بنزین) استفاده نکنید که به پمپ انژکتور و سوزنها آسیب میزند. اگر مسیر شما به CFPP پایینتر از −۲۰°C نیاز دارد، از سوخت زمستانی پالایششده یا کیت گرمکن سوخت و پیشفیلتر بهره ببرید.
-
پر نگه داشتن باک در جادههای سرد
هوای سرد، ریسک تعریق داخلی باک و تشکیل قطرات آب را بالا میبرد که به کف باک مینشیند و با هر تکان وارد مدار میشود. آب، نقطه یخزدگی را بالا میبرد، ایمُلسیون میسازد و یخ در Pick-up و پیشفیلتر، مسیر را میبندد. نگهداشتن سطح سوخت در بازه ۶۰–۹۰٪ حجم، حجم هوای مرطوب را کاهش میدهد و تعریق کمتر میکند. از جداکننده آب (Water Separator) با شیر تخلیه منظم استفاده و کف باک را دورهای تخلیه و بازرسی کنید. باک دوقلو را سطحبندی کنید تا اختلاف ارتفاع باعث مکش هوا از یک سمت نشود. سلامت Equalizing Line را چک کنید. پوشش حرارتی روی باک و مسیر سوخت، افت دمای ناگهانی را کم میکند. اما مراقب باشید که نزدیک اگزوز یا منبع حرارتی بیشازحد گرم نشود تا Vapor Lock و تبخیر موضعی رخ ندهد.
-
هواگیری و بررسی خط برگشت سوخت
ورود هوا به مدار فشاربالای Common-Rail باعث Cavitation پمپ، افت فشار ریل و لرزش و خامسوزی در استارت سرد میشود. پس از تعویض فیلتر یا بازشدن مدار، طبق دستور سازنده Priming را انجام دهید. پمپ دستی و برقی پیشتغذیه را فعال، شیلنگ شفاف روی مسیر برگشت بگذارید و خروج حبابها را رصد کنید تا زمانی که جریان یکنواخت بدون هوا برقرار شود. خط برگشت، سوخت گرم را به باک برمیگرداند و به گرمماندن سوخت ورودی کمک میکند. هرگونه گرفتگی و تاخوردگی در برگشت، دمای موضعی ریل را بالا و ویسکوزیته باک را پایین میآورد و تعادل حرارتی را برهم میزند. اورینگها و کوییک-کانکتها را برای نشتی و مکش معکوس بازبینی کنید. نشتی ریز در مکش، در سرما خود را با افت فشار لحظهای و خاموشی بعد از استارت نشان میدهد. در سیستمهای دارای Heated Fuel Filter و Recirculation Valve عملکرد گرمکن و کلید ترموستات را چک کنید تا در دماهای بحرانی مدار سیرکولیشن فعال و فیلتر از یخزدگی محافظت شود.
مراقبت از لاستیکها در زمستان
-
تنظیم فشار باد مناسب برای هوای سرد
با افت دما، فشار تایر تقریباً به ازای هر ۱۰°C حدود ۰٫۱–۰٫۲ بار کاهش مییابد و این افت روی چسبندگی، ترمز و مصرف سوخت اثر میگذارد. قبل از شروع سرما، فشار هر محور را در دمای سرد تایر و طبق برچسب سازنده و کتابچه تنظیم کن. ناهمخوانی فشار بین چرخهای جفتی محور درایو باعث ساییدگی پلهای و کشیدهشدن خودرو میشود. از سوپاپ و درپوش سالم استفاده کن تا یخزدگی رطوبت داخل والو نشت ایجاد نکند، و اگر TPMS داری، کالیبراسیون زمستانه را انجام بده. پس از هر افت محسوس دما یا تغییر تناژ، فشار را دوباره با گیج دقیق (کلاس صنعتی) چک کن.
-
استفاده از لاستیک زمستانه یا چهار فصل
کامپاند لاستیکهای زمستانه با نشان ۳PMSF (نقش کوه و برف) در دماهای زیر ۷°C نرمتر میماند و لبههای بلوک آج، یخزدگی سطحی را بهتر میشکافد. این به معنی فرمانپذیری و ترمز کوتاهتر روی سطح سرد و مرطوب است. اگر بیشتر مسیرت زمستانی و کوهستانی است، محور جلو (Steer) و درایو را زمستانه بگیر. برای مسیرهای ترکیبی، لاستیک چهار فصل با M+S میتواند گزینهای اقتصادی باشد، اما روی یخ صیقلی کارایی زمستانههای واقعی را ندارد. همیشه سایز، شاخص بار و سرعت را دقیق مطابق سازنده انتخاب کن و جفتهای یک محور را از یک برند و مدل ست کن تا رفتار لاستیک یکنواخت بماند.
-
بررسی آجها و عدم خشکی لاستیک
عمق آج را با کولیس و گیج بسنج. حداقل قانونی در بسیاری کشورها ۱٫۶ میلیمتر است، اما برای زمستان توصیه میشود روی محور جلو و درایو ≥۴–۵ میلیمتر حفظ شود تا آببرداری و گاززدایی شیارها مؤثر بماند. به ترکهای مویی روی دیواره، خشکشدن کامپاند (سختی بیش از حد)، «پرّی آج» و ساییدگی نامتوازن (Feathering و Heel-and-Toe)دقت کن. اینها علامت عدم هممحوری، خرابی کمکفنر یا فشار نامناسباند. DOT
-
نکات استفاده از زنجیرچرخ
زنجیر را روی محور محرک (Drive) ببند و در شیبهای تند و یخزده، در صورت الزام مقررات، برای محور جلو هم از زنجیر مخصوص استفاده کن. قبل از ورود به شیب، در محل امن ببند، کشش را مرحلهای تنظیم و پس از ۱۰۰–۲۰۰ متر دوباره سفت کن. سرعت معمولاً باید پایین بماند (اغلب حداکثر ۳۰ کیلومتر و ساعت. دستورالعمل سازنده زنجیر ملاک است) و از شتاب و ترمز تیز و پیچیدن تند پرهیز کن تا هم زنجیر و هم لاستیک آسیب نبیند. روی آسفالت خشک بهمحض بینیازی باز کن. ادامه حرکت روی خشک، به تایر، گلگیر و مجموعه ترمز لطمه میزند. فاصله قطعات اطراف (شلنگها، لاین ترمز، گلپخشکن) را برای تماس احتمالی بررسی کن و همیشه یک جفت یدک و ابزار مناسب همراه داشته باش.
مراقبت از سیستم ترمز در فصل زمستان
مراقبت از سیستم ترمز در زمستان یعنی حذف رطوبت و تضمین فشار پایدار هوا قبل از هر حرکت مهم است . خشککن هوا (دسیکانت) را سرویس کن تا آب میعانکرده در لاینها و والوها یخ نزند و تأخیر و گیرکردن مدار ایجاد نکند. مخازن هوا را روزانه Bleed کن و صدای نشتی اتصالات، شیلنگها و کوپلینگ بین کشنده و تریلی را گوش بده. عملکرد ABS و EBS را با دیاگ یا تست سطح لغزنده چک کن و سنسورهای سرعت چرخ را از برفک و گل تمیز نگه دار. لقی Slack Adjusterهای خودتنظیم (یا رگلاژ دستی) را کنترل کن تا کورس بیشازحد، ترمز نامتقارن و افزایش خط ترمز رخ ندهد. ضخامت لنت و کفشک و سطح دیسک و کاسه را برای گلیزینگ، ترک مویی و زنگزدگی نقطهای بررسی کن و در صورت صدای سوت سرد یا کشیدن به یک سمت، درام و دیسک را بازدید کن. کابل ترمز پارک و مکانیزم لاینرها را روانکاری مناسب زمستانی بده تا در یخبندان گیر نکنند. پس از عبور از آب و برف، با چند ترمز ملایم رطوبت را از سطوح اصطکاکی خارج کن. نهایتاً فشار کمپرسور و زمان Build-up تا فشار کاری را بسنج .کُندی در پر شدن، علامت نشتی یا فیلتر و والو یخزده است.
سیستم خنککننده و رادیاتور در زمستان
در زمستان، سیستم خنککننده و رادیاتور نخستین سپر ایمنی موتور در برابر استارت سرد، شوک حرارتی و خوردگی است. مخلوط ضد یخ و آب دییونیزه ۵۰ و ۵۰ (یا نسبت توصیهشده سازنده) را با رفراکتومتر و هیدرومتر تست کنید تا نقطه انجماد متناسب با بدترین دمای مسیر تأمین شود، نوع شیمیایی خنککننده (OAT و HOAT و SCA) را با برچسب موتور تطبیق دهید و از اختلاط بیقاعده پرهیز کنید تا رسوب و ژل و افت انتقال حرارت رخ ندهد. سطح مخزن انبساط را در حالت سرد روی نشانه صحیح نگه دارید، ترموستات را از نظر باز و بست بهموقع، در تحتفشار رادیاتور را از نظر آببندی و دهانه اطمینان، و کلاچ فن ویسکوز و الکتریکی را از نظر درگیری در دمای پایین بررسی کنید. در کامیونهای دیزل با بوش خیس، وضعیت مهار کاویتاسیون (SCA و DCA) را بسنجید تا خوردگی حفرهای سیلندر پیش نیاید. سلامت شیلنگها و اورینگها (ترک مویی، بادکردگی)، نشتی پمپ آب، تمیزی فینهای رادیاتور و اینترکولر (بدون تاخوردگی و گلگرفتگی) و کارکرد بخاری اتاق و والو بایپس را چک کنید. هواگیری دقیق مدار پس از هر سرویس الزامی است چون حبس هوا دمای موضعی را بالا میبرد. در کولداسپن، از پرده رادیاتور و گریل کاور بهصورت مدیریتشده استفاده کنید (هرگز انسداد کامل در بار و شیب)، و پس از عبور از نمکپاشی، شستوشوی ملایم فینها را انجام دهید تا خوردگی تسریع نشود. در توقفهای طولانی یا سرمای شدید، بلوکهیتر و Pre-heater کمک میکند ویسکوزیته روغن و سایش استارت سرد کنترل شود و موتور سریعتر به دمای کاری برسد.
چککردن گیربکس، دیفرانسیل و شاسی قبل از فصل سرد
پیش از سرما، گیربکس، دیفرانسیل و شاسی را با نگاه «پیشگیری از یخزدگی، افت روانکاری و شکست مکانیکی» چک کنید. سطح و وضعیت روغن گیربکس و دیفرانسیل را با گرانروی فصلی توصیهشده بسنجید و در صورت نیاز تعویض کنید. هواکشها و بِریدرها را تمیز کنید تا با انجماد بخار، فشار حبس نشود و از اورینگها و کاسهنمدها نشتی ندهد. در AMT، کالیبراسیون کلاچ و سنسورهای انتخاب دنده و سلامت دستهسیمها را برای استارت سرد تأیید کنید، و در گیربکسهای دارای ریتاردر، سطح و کیفیت سیال و نشتیها را بررسی کنید. خلاصی دندانه و بکلش دیفرانسیل را با تست رولآف گوش کنید ، دمای کارکرد یاتاقانهای چرخ و توپی را پس از رانندگی کوتاه لمس و اندازهگیری کنید . میلکاردانها را گریسکاری و لقی صلیبیها و لغزنده را بگیرید. زاویه همخطی شفت و پایه گیربکس را کنترل کنید تا در سرمای سخت لرزش تشدید نشود. روی شاسی، به ترکهای مویی نزدیک سوراخها و براکتها، پیچهای شاسی و گشتاور کلمپ Uهای محور، بوشهای بازوی تعادل و توورکراد و دئیدرایزرها دقت کنید. خوردگی نمکپاشی را پاک و پوشش ضدزنگ تجدید کنید. بادی و برگی بودن تعلیق را چک کنید (نشتی بگها و شلنگها، شکستگی ورق فنر، نشت کمکفنرها)، و هممحوری چرخها را برای جلوگیری از ساییدگی پلهای زمستانی تنظیم کنید. این چکلیست ساده، جلوی خواب سرمایه وسط برف و یخ را میگیرد و مصرف سوخت و استهلاک را پایین نگه میدارد.
کابین، سیستم گرمایش و تجهیزات راننده
-
بخاری درجا و بخاری رادیاتور
بخاری درجا (Parking Heater) با مصرف اندک گازوئیل، بدون روشنبودن موتور، هوای کابین و در صورت وجود کیت، آب مدار را گرم میکند و استارت سرد و مصرف سوخت را کم میکند. قبل از زمستان، فیلتر سوخت و صافی ریز بخاری، شمع و گلوپ، پمپ دوزینگ و اگزوزکِیت را سرویس کن. دود غیرطبیعی یا خامسوزی نشانه گرفتگی یا افت فشار است. در بخاری رادیاتورِ فابریک، سلامت ترموستات، پمپ آب، درِ تحتفشار رادیاتور و بایپس بخاری را چک کن. شیلنگهای رفتوبرگشت بخاری، هواگیری مدار و عملکرد دریچه مخلوطکن (Blend Door) روی دمای یکنواخت و بخارزدایی سریع شیشهها مستقیم اثر دارد.
-
سرویس فن و دریچههای گرمایشی
دمنده (فن بلوئر) را از نظر صدای یاتاقان، لقی پره و افت دور در ولتاژ سرد بررسی کن. گرفتگی فیلتر کابین باعث کاهش دبی هوا و بخارزدگی دائمی میشود. عملگرهای دریچهها (وکیومی و موتوری) و لینکها را بازبینی و کالیبره کن تا تبدیل حالتها (پا و صورت و شیشه) و دمای مخلوط دقیق انجام شود. گیرکردن دریچه بازیافت (Recirculation) در حالت بسته، رطوبت داخلی را بالا میبرد. مسیر کانالها را از گردوغبار و برگ پاک کن، اتصالات فومی آببندی را ترمیم کن و رله و مقاومت فن (Resistor Pack) را تست کن تا در دورهای پایین هم گرمایش پایدار بماند.
-
اسپری ضدیخ شیشه، برفپاککن و آب شیشه ضدیخ
مخزن شیشهشوی را با محلول ضدیخ شیشه (Washer Antifreeze) پر کن تا در دماهای زیر صفر یخ نزند. نازلها و مسیر را هواگیری و زاویه پاشش را روی نیمه تحتانی شیشه تنظیم کن. تیغههای برفپاککن زمستانی با لبه نرمتر و پوشش لاستیکی، در یخزدگی کارآمدترند. ترک، لبه دندانهدندانه یا رد خطی یعنی تعویض فوری. از اسپری ضدیخ و ضدبخار برای شیشه بیرونی و داخلی استفاده کن تا یخزدگی و مهگرفتگی اولیه کم شود، اما هرگز روی شیشه داغ یا آفتابخورده نزن. پیش از حرکت در برف، برف و یخ زیر بازوی برفپاککن و پای شیشه را پاک کن تا موتور و لینک دچار اورلود نشود و فیوز نسوزد.
جمعبندی
در جمعبندی، سرویس زمستانه کامیون یعنی آمادهسازی همه حلقههای حیاتی،سوخت (ضدژل، هواگیری، سطح باک)، خنککننده (آنتیفریز تستشده، هواگیری، ترموستات و فن)، ترمز هوا (خشککن، Bleed، ABS و EBS)، برق (باتری با CCA کافی، دینام سالم)، روغنها و گیربکس و دیفرانسیل (گرانروی فصلی، نشتیگیری، کالیبراسیون AMT و ریتاردر)، لاستیکها (فشار سرد، آج کافی، زنجیرچرخ)، و کابین و گرمایش (بخاری درجا، فن و دریچهها، شیشه شوی ضدیخ) انجام شود. این چکلیست، استارت سرد مطمئن، ترمز پایدار، چسبندگی بهتر و مصرف سوخت کنترلشده را تضمین میکند و هزینه کلی را پایین میآورد و خواب سرمایه را به حداقل میرساند. اگر میخواهید این اقدامات را دقیقاً با مسیر، تناژ و مدل کشندهتان تطبیق دهید و یک «بسته آمادهکار زمستانی» بگیرید، با کارشناسان سپهر خودرو (سهمحور) هماهنگ شوید.










